Dostęp do informacji i jej powszechność jako jeden z warunków realizacji praw człowieka i konstytucyjnych praw obywateli

Trudno sobie wyobrazić w pełni demokratyczne społeczeństwo bez gwarancji jawności sprawowania władzy przez organa publiczne. W wolnej Polsce należało dokonać przewrotu w myśleniu o funkcjonowaniu administracji, tak jak dokonano rewolucji w myśleniu o roli mediów w życiu publicznym. Zatem: władza ma obowiązki wobec mediów, a nie na odwrót. I analogicznie: administracja powinna służyć obywatelowi, a nie obywatel pozostawać do dyspozycji administracji.

Dlatego w Polsce przyjęto Ustawę o dostępie do informacji publicznej z dnia 6 września 2001 r. Zgodnie z ustawą każdy obywatel ma prawo do:

• uzyskania informacji publicznej, w tym uzyskania informacji przetworzonej w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego,
• wglądu do dokumentów urzędowych,
• dostępu do posiedzeń kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów

Jawna stać się ma nie tylko treść uchwalonych aktów administracyjnych. Jak zapisano w ustawie, organa władzy publicznej zobowiązane są do udzielania informacji o swych zamierzeniach legislacyjnych, projektowanych aktach normatywnych.

Obywatel ma również pełne prawo uzyskać odpowiedź dotyczącą zasad funkcjonowania danego urzędu, a w szczególności informację o finansach jednostek administracji publicznych oraz innych instytucji funkcjonujących ze środków publicznych. Zatem wspomniana ustawa daje możliwość wglądu do informacji o majątku publicznym, w tym o:

• majątku Skarbu Państwa i państwowych osób prawnych,
• majątku jednostek samorządu terytorialnego (...),
• dochodach i stratach spółek handlowych, w których organa władzy publicznej mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów Kodeksu spółek handlowych, oraz o dysponowaniu tymi dochodami i sposobie pokrywania strat (...).

Ponadto ustawa nakazuje udostępnianie informacji publicznych poprzez ich publiczne ogłaszanie w sieci internetowej. Powinien to czynić każdy organ władzy publicznej w specjalnie do tego celu powołanym teleinformatycznym Biuletynie Informacji Publicznej.