Rozwój wolnej prasy

Rynek polskiej prasy rozwijał się w pierwszej połowie lat 90-tych bardzo dynamicznie. Liczba czasopism wydawanych w latach 1990-1995 wzrosła niemal o połowę, z 3007 w 1990 roku do 4340 w 1995 r. W 2001 r. ukazywało się w Polsce już 5837 tytułów prasowych - gazet ogólnopolskich, lokalnych, dzienników, tygodników, miesięczników, gazet specjalistycznych. Co istotne, ów boom gazetowy przejawiał w dużym stopniu na poziomie lokalnym. Do roku 1989 typ prasy lokalnej był w Polsce słabo rozpowszechniony. Zaś na początku lat 90-tych w zasadzie nie było w kraju regionu, w którym nie podjęto by próby wydawania gazety regionalnej, lokalnej czy wręcz osiedlowej. Pojawianie się nowych tytułów, w tym prasy lokalnej, szło w parze z rozwojem samorządności i tworzenia się w pełni obywatelskiego społeczeństwa polskiego.

Jednak rozwój polskich mediów to nie tylko kwestia przyrostu nowych tytułów. Na początku lat 90-tych prasa musiała przejść próbę funkcjonowania w warunkach wolnego rynku. Oznaczało to konieczność zmiany myślenia ludzi zarządzających mediami. Odtąd szefowie gazet nie mogli ograniczać się jedynie do zarządzania treścią prasy. Podstawowym źródłem przychodów mediów musiała stać się reklama.

Ewolucję polskich mediów najdobitniej unaocznia przykład "Gazety Wyborczej" i jej wydawcy. Firma Agora to największy konglomerat multimedialny, w skład którego wchodzi, oprócz największego w Polsce dziennika, portal internetowy, liczne stacje radiowe, największa na rynku firma reklamy zewnętrznej oraz kilkanaście kolorowych magazynów. Obecnie firma poszukuje dalszych możliwości rozwoju i wejścia na rynek telewizyjny w kraju.

Agora już na starcie starała się pozyskać inwestora mającego doświadczenie w branży medialnej. Stał się nim działający na południu Stanów Zjednocznych koncern Cox, wydawca gazet lokalnych i właściciel stacji radiowych. Amerykańska firma stała się nie tylko źródłem kapitału, ale i wiedzy na temat strategii rozwoju współczesnych koncernów medialnych. Do dziś koło zamachowe sprzedaży dziennika to ukazujące się każdego dnia tygodnia dodatki tematyczne. "Gazeta Wyborcza" zdobyła lokalne rynki ogłoszeń drobnych wydając kilkanaście dodatków lokalnych (regionalnych) w największych miastach Polski. Oznacza to, że w każdym regionie Polski ukazuje się codziennie nieco inna mutacja gazety. Osiągnięcie takich możliwości produkcyjnych stało się możliwe dzięki posiadaniu przez koncern trzech nowoczesnych drukarni oraz sieci lokalnych redakcji.

Z dzisiejszej perspektywy początki "Wyborczej", redagowanej w budynku po byłym przedszkolu, to prehistoria. Dziś w supernowoczesnej warszawskiej siedzibie redakcji pracuje około 900 dziennikarzy, zaś koncern Agora notowany jest na warszawskiej giełdzie papierów wartościowych.

Najbardziej poczytną gazetą wśród polskich przedsiębiorców jest "Rzeczpospolita" - trzeci największy dziennik w Polsce. Duża część nakładu tej gazety (całość stanowi 260 tys. egzemplarzy) sprzedawana jest w subskrypcji dla przedsiębiorstw. "Rzeczpospolitą" czyta zarówno top-managment, jak i np. właściciele osiedlowych piekarni czy warsztatów samochodowych. Dziennik zawiera bowiem zarówno liczne materiały traktujące o aktualnej sytuacji makroekonomicznej, giełdzie, przedsiębiorstwach, rynku pracy (drukowane na zielonych stronach "Ekonomia i rynek"), jak i cieszące się wielką estymą "Prawo Co Dnia" (ukazujące się na żółtych stronach), gdzie zamieszczone są istotne dla wszystkich przedsiębiorców - niezależnie od skali prowadzonych przez nich interesów - akty prawne, rozporządzenia i komentarze prawne specjalistów. Raz w tygodniu "Rzeczpospolita" zamieszcza również wkładkę "Moja firma", zawierającą często dodatkowe materiały mulitmedialne, przeznaczoną dla właścicieli małych i średnich przedsiębiorstw. Gazeta ma wizerunek konserwatywny, zapowiadają to choćby szerokie szpalty oraz format A-3. Wraz z liberalną "Gazetą Wyborczą" pozostaje jednym z najbardziej opiniotwórczych polskich mediów. Co ciekawe "Rzeczpospolita" ukazywała się w okresie PRL, a część z jej stron redagowana była wówczas bezpośrednio przez instytucje rządowe. W latach 90-tych wraz z wejściem do spółki zagranicznego inwestora - najpierw francuskiego koncernu Hersant, potem norweskiej grupy Orkla - gazeta zyskała niezależność oraz wypracowała nowe, skuteczne na rynku, oblicze.

Polscy przedsiębiorcy mają do dyspozycji również prasę stricte gospodarczą. Wśród dzienników na wyróżnienie zasługują "Puls Biznesu" oraz "Parkiet". Pierwszy z nich wydaje w Polsce od 1997 r. skandynawski koncern medialny Bonnier AB, drugi zaś w całości poświęcony jest warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych i wydawany jest przez polskiego wydawcę.

Wśród dzienników, zwycięzców rynkowej batalii ostatniej dekady należy wymienić dziennik - "Super Express". Jest to gazeta bulwarowa, przypominająca np. brytyjski "Morning Star". Jak pisze sama redakcja: jej odbiorcy to "osoby, które nie oczekują od gazety codziennej poważnych i skomplikowanych artykułów". Dziennik stara się skupić na życiu zwykłych ludzi, nie stroni od sensacji, ale podaje jedynie zweryfikowane fakty.

Dużą popularnością cieszą się wśród Polaków tygodniki społeczno-gospodarcze: "Polityka" i "Wprost", swoim charakterem przypominające niemiecki "Der Spiegel" czy francuski "Le Figaro". Oba polskie tygodniki mają PRL-owski rodowód. "Polityka" ukazuje się od 1957 roku, jednak ma przy tym utrwaloną markę pisma reprezentującego wysoki poziom merytoryczny. Od zawsze w "Polityce" pracowali i pracują najbardziej znani polscy dziennikarze, dziś ten tygodnik cieszy się opinią w pełni niezależnego. Udział "Polityki" w rynku tygodników w drugiej połowie roku 2002 wynosił 6,51% .

Drugim bardzo popularnym tygodnikiem w Polsce jest ukazujący się od grudnia 1982 r. "Wprost". Podobnie jak "Polityka" jest to tygodnik społeczno-polityczny. Swoje teksty publikują na łamach "Wprostu" wybitne postacie życia publicznego, np. najbardziej znany polski ekonomista i ojciec polskich reform przełomu 1989 r., Leszek Balcerowicz. Udział "Wprost" w rynku 8,84%.

Do wymienionej dwójki najpopularniejszych tygodników społeczno-gospodarczych w Polsce dołączyło, we wrześniu 2001 roku, polskie wydanie "Newsweeka". Tygodnik zdobył na rynku wierne grono czytelników. W swoich artykułach "Newsweek" operuje prostszym językiem niż jego polscy konkurenci, dzięki czemu łatwiej trafia właśnie do młodych czytelników. Udział "Newsweeka Polska" w rynku wynosi 7,12 proc.

Jednak obraz czytelnictwa prasy wśród Polaków byłby niepełny, gdybyśmy nie uwzględnili rynku prasy kobiecej i rozrywkowej. Liderami są tutaj koncerny zagraniczne, które najczęściej tworzyły od zera nowe tytuły bądź przejmowały mające bogatą tradycję polskie pisma, odnawiając jednak ich marki i uatrakcyjniając zawartość. W przypadku pism kobiecych, młodzieżowych oraz pism z programem telewizyjnym niekwestionowanym liderem jest niemiecki koncern Hans Bauer. W sumie wydaje w Polsce 30 tytułów, o łącznym nakładzie 33 mln. egzemplarzy. Potężnym wydawcą jest również Axel Springer, który skoncentrował się na wydawnictwach fachowych. W Polsce można kupić aż 8 komputerowych tytułów tego wydawnictwa. Springer wydaje również pisma dla kobiet, motoryzacyjne, a także biznesowy miesięcznik "Profit" i wspomniany już tygodnik "Newsweek Polska". Gdy mowa o zagranicznych koncernach prasowych należy jeszcze przywołać Passauer Neue Presse, będącego liderem wśród wydawców prasy lokalnej w Polsce.

A oto udziały w rynku dzienników, tygodników i miesięczników największych tytułów prasowych